ENGINEERINGNET.BE - In de ontwikkeling van vaccins en onderzoek naar hun werkzaamheid zijn antilichamen vaak de maatstaf: als er voldoende antilichamen worden aangemaakt, dan geldt een vaccin als effectief. Dat verband verklaart echter niet helemaal hoe de bescherming juist tot stand komt.
Een nieuwe studie van KU Leuven toont nu aan dat de werking van bepaalde vaccins steunt op afweermechanismen waaraan tot nu toe weinig aandacht werd besteed, en dus niet uitsluitend op de aanwezigheid van antilichamen. Dat blijkt uit experimenteel onderzoek bij muizen die als model dienden om een infectie met het Soedanvirus na te bootsen.
De onderzoekers ontwikkelden een experimenteel kandidaat-vaccin en analyseerden de verschillende beschermingsmechanismen. Het vaccin wekte wel degelijk antilichamen op, maar tegen alle verwachtingen in bleken die in dit model geen essentiële rol te spelen bij de bescherming.
“Zo bleef het vaccin werkzaam als we de werking van de antilichamen verstoorden. Ook toediening van antistoffen via een serum had geen beschermend effect. De verklaring moest dus elders liggen”, aldus onderzoeker Lara Kelchtermans van KU Leuven.
Daarvoor keken de wetenschappers naar verschillende soorten witte bloedcellen: NK-cellen en CD8-T-cellen, die gekend staan voor hun antivirale activiteit. Eén voor één schakelden ze hun werking na vaccinatie uit, maar ook dan bleef de bescherming van het vaccin overeind. Pas wanneer de zogenoemde CD4-T-cellen werden geblokkeerd, verloor het vaccin zijn werking.
“In ons onderzoek vertoonden CD4-T-cellen een tweeledig effect”, zegt Yeranddy A. Alpizar, onderzoeksexpert in het labo voor Moleculaire Vaccinologie en Vaccinontwikkeling. “Enerzijds als onmisbare schakel in de immuunrespons tegen de acute infectie, anderzijds als bescherming tegen de overreactie van het eigen immuunsysteem.”
Kai Dallmeier, professor virologie: “Het volstaat dus niet altijd voor een vaccin om alleen de initiële infectie af te blokken. Het komt erop aan om het volledig ziektemechanisme van een bepaald pathogeen af te remmen.”
“Van CD4-T-cellen was tot nu vooral hun beschermende rol in kanker en chronische infecties gekend, maar als rechtstreekse antivirale spelers in vaccinresponsen kregen ze lange tijd weinig aandacht. Onze nieuwe studie lijkt op z’n minst te suggereren dat ze een veel belangrijkere rol kunnen spelen dan voorheen werd gedacht. Als verder onderzoek aantoont dat onze bevindingen ook gelden voor virusinfecties bij mensen, dan zal dit een wezenlijke impact hebben op de ontwikkeling van vaccins en de evaluatie van hun werkzaamheid.”
