ENGINEERINGNET.BE - Quasars kunnen schijnen met de helderheid van een biljoen sterren en zijn de helderste objecten in het universum.
Ze ontstaan wanneer een superzwaar zwart gat in het centrum van een sterrenstelsel veel materie in een spiraalvormige beweging naar zich toetrekt. Hierbij komt veel energie vrij.
Wetenschappers zijn al decennia op zoek naar de verste exemplaren, omdat ze onthullen wat er gebeurde in het vroege heelal toen de eerste superzware zwarte gaten en sterrenstelsels vorm kregen.
Quasars uit deze tijd zijn echter zeldzaam en door de grote afstand is hun licht zwak en makkelijk te verwarren met sterren.
De nieuw ontdekte quasars schenen toen het heelal nog maar 5% van zijn huidige leeftijd had.
De ontdekking voegt 12 nieuwe exemplaren toe aan de verzameling van quasars met een roodverschuiving, een maatstaf voor afstand, van 7 of hoger.
Deze quasars schenen toen het heelal maximaal 770 miljoen jaar oud was. Tot nu toe waren er 9 van dit soort quasars bekend.
Twee van de nu ontdekte quasars hebben een roodverschuiving van 7,77 en 7,69, en zijn de verste exemplaren ooit gevonden.
Beide bevinden zich op ruim 13 miljard lichtjaar en ontstonden in de eerste 670 miljoen jaar van het universum.
De op één na verste quasar die door promovendus Daming Yang en zijn collega's van Sterrewacht Leiden werd gevonden, is in meer detail bestudeerd door de groep van Silvia Belladitta.
De waarnemingen tonen aan dat de quasar is ingebed in een met gas en stof gevuld sterrenstelsel dat in hoog tempo nieuwe sterren vormt.
Dit geeft een idee van hoe het gaststerrenstelsel van een vroeg superzwaar zwart gat eruit zou kunnen zien.
De quasars bestonden in het reïonisatietijdperk: het moment waarop de eerste sterren begonnen te schijnen.
Door de straling van deze vroege sterren veranderde het universum van een koude en donkere plek naar een heelal waarin materie in de ruimte geïoniseerd raakte en doorzichtig werd voor ultraviolette straling.
De quasars kunnen informatie leveren over hoe dit proces verliep, bijvoorbeeld over de mate en snelheid waarmee de eerste sterrenstelsels hun omgeving beïnvloedden.
Ten opzichte van zijn voorgangers is Euclid in staat om quasars te detecteren die 10 tot 100 keer zwakker zijn.
De Euclid-data bestrijken na een jaar 1.900 vierkante graden aan de hemel, ter grootte van zo’n 10.000 volle manen.
Naar verwachting levert het onderzoek honderden verre quasars op, en de eerste quasars met een roodverschuiving van ruim 8.
Die sterrenstelsels bestonden toen het universum maximaal 640 miljoen jaar oud was.
