ENGINEERINGNET.BE - Levende cellen kunnen chemische stoffen in hun omgeving ‘ruiken’: zo kunnen ze naar voedsel toe bewegen of juist van giftige stoffen wegsturen. Dit wordt chemotaxis genoemd.
Chemicus Daniela Wilson van de Radboud Universiteit: ‘Cellen doen dit met behulp van een ingewikkeld mechanisme: receptoren in hun membraan detecteren een signaal, waarna een inwendig skelet de cel van vorm verandert om haar in beweging te brengen.’
Onderzoekers proberen al jaren kunstmatige deeltjes te bouwen die hetzelfde doen. Tot nu toe hebben bijna alle deeltjes extra onderdelen nodig, zoals enzymen of katalysatoren die aan het oppervlak zijn bevestigd en als een soort motortje fungeren.
In het onderzoek van Wilson en haar collega’s ontdekten ze dat een heel eenvoudig kunstmatig bolletje uit zichzelf kan bewegen, zonder motor.
Wilson: ‘Het is een holle bol gemaakt van een biologisch afbreekbaar polymeer: PLA (polymelkzuur). Dat materiaal wordt ook gebruikt in oplosbare hechtingen. Het bolletje is zo'n 200 keer kleiner dan de dikte van een menselijke haar. Wanneer er aan één kant meer melkzuur is, beweegt hij daarvan weg. Die buitenlaag kan dus twee dingen doen: hij detecteert dat er zuur is en zorgt voor de beweging weg van het zuur.’
Dat komt door de flexibele wand van de bubbel. Wilson: ‘Aan de kant die naar het melkzuur is gericht, hecht het melkzuur zich aan de polymeerketens in de wand van de bubbel. De ketens rekken uit en komen meer in contact met het omringende water. Hierdoor gedragen de twee kanten van de bubbel zich verschillend ten opzichte van het water eromheen. Die onbalans zorgt voor een minuscule stroming langs het oppervlak, die de bubbel van het melkzuur wegduwt.’
Met harde bubbels van polystyreen werkt dit niet. ‘Die harde bubbels kunnen hun wand niet veranderen en vertonen dit effect dan ook niet. Het gaat dus specifiek om de PLA-bubbels.’
Het onderzoek laat een nieuwe en simpele manier zien om kunstmatige blaasjes uit zichzelf te laten bewegen.
‘Dit helpt ons te begrijpen hoe beweging kan ontstaan wanneer moleculen van vorm veranderen, wat ook relevant is voor de manier waarop cellen zich verplaatsen. Hiermee komen we een stapje dichterbij kunstmatige cellen met levensecht gedrag.’
‘Op langere termijn zouden zulke zelfsturende deeltjes interessant kunnen zijn voor gerichte medicijnafgifte. Zo zouden medicijnen gerichter op de plek kunnen komen waar ze nodig zijn. Dit is nog toekomstmuziek: we hebben nog niets getest in een biologische of medische context, maar het opent interessante mogelijkheden.’