ENGINEERINGNET.BE - Dat vertaalt zich echter niet in carrièrekansen. Volgens medeoprichtster Rein Meirte van Clusity, België's grootste gemeenschap van vrouwen in technologie, speelt de huidige geopolitieke context de vrouwen parten.
Hoeveel vrouwen studeren of werken er eigenlijk in technologie en ingenieursrichtingen in België? Het lijkt een eenvoudige vraag, maar in de praktijk blijkt dat verrassend moeilijk te beantwoorden. De verschillende onderwijssystemen en beleidsniveaus – federaal, Vlaams, Waals en Brussel hoofdstad – hanteren elk hun eigen definities en meetmethodes voor STEM- (Science, Technology, Engineering en Mathematics) en technologierichtingen.
Volgens medeoprichtster Rein Meirte van Clusity, bestaat er daarom geen eenduidig Belgisch cijfer. “Zelfs organisaties die STEM-data verzamelen, zoals het Vlaamse STEM-platform, hebben geen volledige gendercijfers. Ze zijn afhankelijk van universiteiten en hogescholen om die zelf aan te leveren. En die gegevens worden niet altijd systematisch gedeeld”, weet ze. “Bovendien mogen cijfers van individuele instellingen vaak niet afzonderlijk gepubliceerd worden, om onderlinge vergelijking of ‘shaming’ te vermijden. Het resultaat: een versnipperd beeld van de realiteit.”
Veranderend landschap
Wat wel duidelijk wordt uit cijfers die beschikbaar zijn, is dat het landschap van technologiestudies de afgelopen jaren sterk veranderd is. Traditionele ingenieursopleidingen krijgen gezelschap van nieuwe richtingen zoals cybersecurity, artificiële intelligentie, data-analyse en multimedia. Net in die nieuwe technologievelden blijken opvallend meer vrouwen te zitten. In verschillende multimedia-opleidingen aan Vlaamse hogescholen is de verhouding tussen mannen en vrouwen vandaag zelfs bijna perfect in balans. “Bij drie instellingen waar ik cijfers van heb gezien van multimedia, ligt het aandeel meisjes rond de 50%, zowel bij de instroom als bij de afgestudeerden”, zegt Meirte.
Toch vertaalt die evolutie zich nog niet overal. Aan universiteiten blijven de klassieke ingenieursopleidingen sterk mannelijk. Het verschil toont hoe belangrijk het is om technologierichtingen breder te bekijken dan enkel de traditionele ingenieurstitel.
Missie: meer vrouwen in technologie
Die kloof vormde vijf jaar geleden voor Rein Meirte en Elke Kramer mee de aanleiding voor de oprichting van Clusity. Ze richtten de organisatie op met één duidelijke missie: het aantal vrouwen in technologie verhogen. Hun aanpak richt zich op drie sporen. Enerzijds brengen ze vrouwen die al in de sector werken, samen in een community. Die telt ondertussen zo’n 4.000 leden. Anderzijds inspireren ze nieuwe generaties meisjes om voor technologie te kiezen. En ten slotte werken ze samen met bedrijven om de werkcultuur inclusiever te maken.
“Technologie gaat niet alleen over programmeren”, benadrukt Rein Meirte. “Het gaat ook over data, cloud, AI, security en digitale strategie. En die sector heeft een enorme impact op hoe onze maatschappij evolueert. Daarom is het belangrijk dat die niet door één type profiel wordt vormgegeven.”
Stille vooruitgang
Volgens recente schattingen bestaat ongeveer 21 à 22 % van de Belgische techsector uit vrouwen. Vijf jaar geleden was dat nog 18%. Dat aandeel groeit elk jaar lichtjes, maar blijft ver onder de symbolische drempel van 30 % die verschillende sectororganisaties als doel hebben gesteld. “Afgaande op wat we nu zien in de arbeidsmarkt, lijkt het ons wat overmoedig ook. We zijn gestart in een periode dat er heel veel hype was rond diversiteit en inclusie. Het is nog altijd heel verwonderlijk en een beetje intrigerend hoeveel de Amerikaanse politiek ons hier beïnvloedt op het thema diversiteit, inclusie en technologie. Zelfs bedrijven die geen business hebben in de VS, koppelen jammer genoeg ook een politieke tendens aan diversiteit en inclusie, en het al dan niet investeren in lokaal, vrouwelijk talent. Dat speelt uiteraard ook mee.”
Nieuwe kansen, nieuwe uitdagingen
Het toch wel groeiende percentage betekent evenwel niet noodzakelijk dat er meer vrouwen afstuderen in STEM. In sommige statistieken daalt zelfs het totale aantal afgestudeerden in natuurwetenschappen, technologie, ingenieurswetenschappen en wiskunde licht. Het aandeel vrouwen blijft wel relatief stabiel. Met andere woorden: het probleem zit niet alleen bij vrouwen die afhaken, maar ook bij een algemene terugval van studenten in deze richtingen.
Opvallend genoeg komt een groot deel van de vrouwen in technologie niet via een klassieke STEM-opleiding in de sector terecht. In de community van Clusity heeft een meerderheid van de leden een andere studieachtergrond. “Veel vrouwen belanden in tech via een zijpad”, vertelt de medeoprichtster van Clusity. “Iemand die bijvoorbeeld in een gemeente werkt en betrokken raakt bij de implementatie van een IT-systeem, kan zich daarna specialiseren en consultant worden. Dat soort verhalen zien we heel vaak.” Die alternatieve instroomkanalen zijn belangrijk, maar ze tonen ook hoe weinig meisjes al op jonge leeftijd voor technologie kiezen.
“Het aantal afgestudeerde meisjes in die studierichtingen die wij bij de Karel de Grotehogeschool in Antwerpen zien, waar we nauw mee samenwerken, groeide van 8% naar 13%. De school werkt er wel consistent aan. Bij andere hogescholen studeert er, voor dezelfde richting als die bij KDG, zo’n 3% meisjes af”, weet Meirte.
Rol van rolmodellen
Eén van de meest effectieve manieren om die keuze te beïnvloeden, blijkt verrassend eenvoudig: zichtbare rolmodellen. Dat mechanisme, ook wel ‘similarity bias’ genoemd, zorgt ervoor dat mensen sneller samenwerken met anderen die op hen lijken. In een sector waar de meerderheid mannelijk is, blijft dat effect zichzelf herhalen. Wanneer scholen vrouwelijke docenten of gastsprekers inzetten in technologievakken, stijgt de interesse bij meisjes merkbaar. “Als studenten iemand voor de klas zien die op hen lijkt, voelen ze zich sneller thuis in die richting. Dat kan echt het verschil maken.”
Hetzelfde geldt voor studiekeuzevoorlichting. Veel technische opleidingen promoten zich vooral in middelbare scholen met sterke wiskunde- of technologierichtingen, waar relatief weinig meisjes zitten. Volgens Clusity laten scholen zo een grote groep potentiële studentes links liggen.
Technologie bepaalt de wereld
Waarom is het eigenlijk zo belangrijk dat er meer vrouwen ingenieur of technoloog worden? Het antwoord ligt volgens Rein Meirte in de impact van technologie zelf. “Digitale systemen sturen vandaag een groot deel van ons dagelijks leven: van medische diagnoses en mobiliteit tot algoritmes die bepalen welke informatie we zien. Wanneer die systemen hoofdzakelijk door een homogene (lees: mannelijke) groep worden ontwikkeld, bestaat het risico dat ze eenzijdige oplossingen produceren.”
Een vaak aangehaald voorbeeld zijn autoveiligheidstests. “Jarenlang werden crashtests bijna uitsluitend uitgevoerd met mannelijke testdummies, waardoor veiligheidssystemen minder afgestemd waren op vrouwelijke lichamen. Het gaat niet alleen om fairness. Het gaat ook om betere producten en betere oplossingen.” De jaarlijkse FemTech Hackathon, een samenwerking van Clusity, HighHer en FutureKind, die techvrouwen samenbrengt, probeert daar een antwoord op te formuleren.
Cultuur en netwerken
Naast instroom speelt ook cultuur een rol. In veel technologiebedrijven is de sector historisch gegroeid vanuit mannelijke netwerken. Aanwervingen gebeuren vaak via via, waardoor bestaande patronen zichzelf versterken.
“Een man die vier vijfde gaat werken om op de kinderen te letten, wordt als fantastische vader aanzien, een vrouw als een ‘onbetrouwbare’ werknemer. Er zitten nog heel veel genderstereotypen en genderdiscriminatie in onze algemene systemen, en even fel in de hoofden van vrouwen als van mannen. Vrouwen dragen soms zelf die stereotypen mee uit. Je zit dus met een maatschappelijk issue, in de aanwervingen en in de doorstroom naar technologie.”
Vrouwen verlaten de sector vaker na enkele jaren carrière, de zogenaamde ‘leaky pipeline’. Onderzoek suggereert dat een aanzienlijk deel van hen vóór hun 35ste uit technologische functies uitstroomt.
De toekomst
Toch blijft Rein Meirte van Clusity voorzichtig optimistisch. De vooruitgang gaat traag, maar ze is wel zichtbaar. Nieuwe technologierichtingen trekken meer diverse profielen aan, en organisaties beginnen het belang van inclusie beter te begrijpen. “Het belangrijkste is dat we blijven investeren in die groei,” zegt ze. “Van zodra scholen of bedrijven denken dat 20% vrouwen ‘goed genoeg’ is, stopt de vooruitgang.” Voorlopig blijft de ambitie van Clusity dus duidelijk: een techsector waarin vrouwen niet langer de uitzondering zijn, maar een vanzelfsprekend deel van het geheel.
