Radiotelescopen brengen dwergstersysteem ongeëvenaard precies in kaart

Een overwegend Nederlands team heeft met ongeëvenaarde precisie, de baan, afstand en massa’s gemeten van een dwergsterpaar, met data van de Very Long Baseline Array. Om in de toekomst te bepalen of exoplaneten in dubbelstersystemen voor komen.

Trefwoorden: #data, #planeet, #ster

Lees verder

research

( Foto: E.P. Boven (JIVE) e.a., CC BY 4.0 )

ENGINEERINGNET.BE - De rode dwergen in het dwergsterpaar DG Canum Venaticorum (DG CVn) staan zo dicht bij elkaar dat gewone optische telescopen ze nauwelijks uit elkaar kunnen houden.

Toch konden astronomen van onder meer de Sterrewacht Leiden, ASTRON en het Joint Institute for VLBI ERIC (JIVE) het systeem tot in detail bestuderen doordat beide sterren zichtbaar zijn in het radiospectrum.

De snelle rotatie van deze sterren houdt een intern magneetveld in stand, zodat ze helder worden in het radio- en röntgenspectrum. Slechts een klein deel van alle sterren is op die manier waar te nemen met radiotelescopen.

De astronomen gebruikten very-long-baseline interferometry (VLBI) om de radiosignalen van de dubbelster waar te nemen. Deze techniek kan veel kleinere details oppikken dan optische telescopen.

De Very Long Baseline Array (VLBA) is een Amerikaans netwerk van radiotelescopen. De telescopen staan tot wel 8000 kilometer uit elkaar en het is bij uitstek geschikt voor precieze positiebepalingen van compacte radiobronnen.

Hiermee bepaalden de astronomen de baan en de massa’s van de sterren in DG CVn, en hun afstand tot de aarde. Er is op dit moment geen ander dubbelstersysteem waarvan zoveel data zo precies bekend zijn.

DG CVn is met 30 tot 150 miljoen jaar een relatief jong systeem. De dubbelster werd in 2007 geselecteerd voor waarnemingen met de VLBA, in een zoektocht naar exoplaneten rond de dwergster.

Zo’n planeet kan met zijn zwaartekracht kleine afwijkingen in de baan van de ster veroorzaken. Het bleek toen dat DG CVn een veel grotere beweging liet zien. De astronomen hadden geen exoplaneet maar een tweede ster ontdekt.

De sterren van DG CVn draaien op kleine afstand om elkaar heen. Onderzoeker Paul Boven: “We vonden in de nieuwe waarnemingen om ons model te verifiëren, ook radiostraling van de tweede rode dwerg. Hiermee konden we alle aspecten van de dubbelster precies opmeten.”

De twee sterren blijken in 4,511 jaar om elkaar heen te draaien in een uitgestrekte, elliptische baan. Ze naderen elkaar tot een afstand van slechts 0,59 keer de afstand van de aarde tot de zon.

De zwaarste van de twee sterren heeft een massa van 39% van de zon, het lichtste exemplaar heeft 36% van de zonsmassa. Ook bepaalden de astronomen zeer precies de afstand van het systeem tot de aarde: 59,3 lichtjaar.

De wetenschappers hopen in de toekomst exoplaneten bij andere radiosterke dwergsterren te vinden door heel precies de verschuiving van de sterren te meten.

Toekomstige faciliteiten, zoals de Square Kilometer Array, maken veel meer metingen mogelijk, zeker als dit systeem gaat samenwerken met het Europese VLBI Network. In de VS wordt ook gewerkt aan de ngVLA, die meer mogelijkheden zal bieden dan de VLBA.

“Met deze observatoria kunnen we deze techniek toepassen op veel meer, verder van ons verwijderde sterren”, zegt Huib Jan van Langevelde, chief scientist bij JIVE en hoogleraar aan de Leidse Sterrewacht.